Kıdemli Üye
Üye
Üyelik tarihi: Nov 2009
Yaş: 29
Mesajlar: 588
Rep Puani : 14
|
Bingöl
Bingöl tarihçesi
Click this bar to view the small image.
Bingöl'ün bilinen en eski ismi Cebel-cur dur. Cebel dag, Cur akan anlamindadir. Bu kelimenin zamanla Çabakçur seklinde telaffuz edildigi ihtimali kuvvetlidir. Zaten Çabakçur akan temiz su anlamina gelir.
Evliya Çelebiye göre bu isim Büyük Iskender tarafindan verilmistir. Rivayete göre Büyük Iskender vücudundaki dayanilmaz agrilar için nice hekimlere bas vurdugu halde sifa bulamaz. Bunun üzerine Ab-Ul Hayat (ölümsüz hayat) suyunu aramaya baslar. Uzun aramalardan sonra kaynagi kendisi olmasa da o sudan içip dayanilmaz agrilardan kurtulur. Faydasini gördügü bu suya "Makdis lisani" üzerine cennet suyu anlamina gelen Çabakçur adini verir. Doktorlarina, sizlerin çare bulmadiginiz agrilarima Allah cennet irmaklarindan deva verdi. Burada benim adima bir kale yapin ve adini Çabakçur koyun demistir. Daha sonra çesitli kaynaklarda Mingöl olarak karsimiza çikar. Mingöl göller bölgesi anlamindadir. Mingöl kelimesi de zamanla halk tarafindan Bingöl seklinde telaffuz edilmis bin tane göl anlamindadir.
Daha sonra Bingöl'e Çevlik denmistir. Bag bahçe anlamindadir. Bu ad günümüzde yöre halki tarafindan halen kullanilmaktadir.
SELÇUKLULAR DÖNEMINDE BINGÖL
1243 Selçuklarin Kösedag savasini kaybetmesiyle Anadolu'da Mogol istilasi baslamis ve Bingöl Mogollarin istilasina ugramistir. "Dogudan gelen Mogol taarruzu karsisinda Harzemlilerden Bereket, Sarihan asiretleri, Cebellibereket'e Solhan asireti de ayni ismi tasiyan mintikaya gelmislerdir.Rivayete göre ordusu dagilan Harzemsah civar köylerden birine saklandigi bir sirada hariç bir köylü sahi görmüs ve yanina yaklasarak Ahlat'ta kardesimi öldüren (Harzemsah) budur diye onu kargisiyla öldürmüstür. Zazalar bundan sonra Sah'in yattigi bu yeri türbe ittihaz eylemisler ve Solhan asiretinin meskun oldugu köye de Harzemsah köyü denilmistir."(26)
OSMANLILAR DÖNEMINDE BINGÖL
1514'de Yavuz Sultan Selim Bingöl'ün kuzeyini, Erzincan, Tercan ve Erzurum'u Osmanlilarin hakimiyetine sokmustu.
Çapakçur beylerinden Süleyman Bey, Osmanlilarin egemenligini kabul ederek, Çapakçur(Bingöl) Osmanlilara geçti.
"Çapakçur ve havalisi Süleyman Beye, diger kaleler de Ahmet beye düsmüstü. Osmanli himayesinde yasayan bu kardesler ilk zamanlarda iyi geçindilerse de sonralari aralari açildi. Ahmet Beyin tesebbüsü ile Bab-i Ali Süleyman Beyi ittiham etti ve hatta bir fermanla Süleyman Bey,Çapakçur'da idam edildi. Süleyman Beyin idamindan sonra oglu Maksut Bey Osmanli hizmetine girerek ve Kanuni ile Nehçivan seferine çikip Arap çayi önünde büyük yararliklar gösterdiginden kanuni pederlerinden Mevrus Çapakçur kalesini Maksut Beye,ocaklik namiyla tefviz eyledi." (45)
Kanuni Sultan Süleyman Diyarbakir eyaletini teskil ettiginde Çapakçur'u Sancak olarak buraya baglamis. Bingöl Osmanlilar için önemli bir yere sahipti. Çünkü Bingöl Osmanlilarin Iran'a karsi yürüttügü mücadelelerde bir üs olarak kullanildigi gibi ekonomik bakimdan da önem arz etmektedir.
"23 Mayis 1554'te Kanuni Sultan Süleyman Bingöl yöresinde idi.Göynük suyu boyundaki Hokhzik denilen yerde yeniçeriler Sultani büyük bir törenle karsiladilar.
Çapakçur 1578 Sirvan'a asker gönderdi. Safeviler'e karsi bu sehir ve kaleyi korudu.
"19.yüzyilin ikinci yarisinda eyaletlerin kaldirilmasindan sonra Çapakçur Bitlis Vilayetinin Genç sancagi içerisinde yer alan ve ayni adi tasiyan Kaza'nin merkezi oldu. V.Cuinet'e göre 19. Yüzyillarin sonlarinda Çapakçur 450 haneli 8 dükkanli bir firini olan meyve bahçeleri ve üzüm baglariyla çevrili küçük bir yerlesme yeri idi ve nüfusu da 1075 kadardi. Ayrica burada Sayak adi verilen kaba bir dokuma üretiliyor ve çevredeki yerlere gönderiliyordu."(48)
Osmanlilar, 1914 yilinda I. Dünya savasi patlak verince Almanlardan satin aldigi gemilerle Ruslarin kara denizdeki Odesa limanini bombalamasi ile savasa girmis oldu.
Ruslar Dogu Anadolu da hizla ilerlemeye basladilar. Bu hizli ilerleyisi esnasinda Bingöl'ü isgal ettiler. Bunlara karsi Kigi ve Karir daglarinda, Sigi bogazindan, Esek meydanina kadar uzanan alanda bir savunma cephesi kuruldu. Bu cephede o zaman herhangi bir asker yoktu. Tamamen halk tarafindan olusturulan Milis kuvvetleri bulunmaktaydi. Bu bölgedeki direnme hareketi Karirli Küçük Aga örgütlüyordu. " Karir daglarinda Küçük Aga oglu Mehmet Hulusi beyin emrinde olan Hormek milli alayi Karabas bölgesinde 3.Cibran alayi kumandani oglu Baba Beyin emrinde yarim alayi Sigi Bogazinda Gökdereli Seyh Serif'in emrinde olan Çabakçur ve Palu zazalarinda 1000 kisi ile Kigi'nin Sadilli asireti vardir. Solhan ve genç zazalari Esek meydani (Bugünkü seref meydani) cephesini tutmuslardi.(49)
Çanakkale zaferinden sonra buradaki askeri birlikler süratle doguya kaydirildi. "2. Ordu komutani Ahmet Izzet Pasa karargahini Çabakçur'un Gazik köyüne kurmus. 2. Kol ordu komutani Faik pasa karagahini Sancak nayesinin Simsor köyüne kurarak ordu birliklerini Karir daglari, Haciyan bogazi ve Esek meydani cephelerine sevk etmistir.(50)
Ahmet Izzet Pasa bu arada Dersimi Ruslara karsi harekete geçirmek istiyordu. Bunun içinde Hormek asireti reisi Küçük Agayi devreye soktu. Dersime giden Küçük Aga "bir ay içinde Dersim agalarinda yirmi dört asiret reisinin Ahmet Izzet Pasanin karargahina gitmeye ve hükümete dehalet etmeye muvaffak olmustur."(51) Bu basarisindan dolayi Ahmet Izzet Pasa Küçük Agayi ödüllendirmistir.
Bu cephede yogun çarpismalar olmus. Rus birlikleri bir çok zaiyat vermistir. 1917 ekim devrimi ile Çarlik yikildi. Iktidara gelenler 1. Dünya savasindan çekildigini ilan ederek ordularini Dogu Anadolu bölgesinden çektiler.
Vatan savunmasinda kanlarini dökerek sehit olan evlatlarini anmak ve gelecek nesillere intikal ettirmek için bunlarin anisina Kigi, Çanakçi köyünde Mürsel Pasa abidesi Karliova, Azizan köyünde Azizan abidesi Seref meydaninda Seref meydani Sehitligi abidesi dikilmistir.
Bingöl toplam:
78 yerlesim yeri
(68'i Alevi, 10'u karisik)
Adakli ilçesi:
17 yerlesim yeri
(11'i Alevi, 6'si karisik)
Camlica (Hirçik), Saridibek (Körkan), Kabaçali (Pirican), Doluçayn Altunevler (Sirnam), Dolutekne (Yekmal), Sütlüce (Darebi), Akbinek, Cevreli, Aysakli, Mercan, Güngörsün (karisik), Baglarpinari (karisik), Gökçeli (karisik), Kozlu (karisik), Kusçimeni (karisik) Döslüce (karisik)
Kigi ilçesi:
18 yerlesim yeri
(16'si Alevi, 2'si karisik)
Kigi Merkez (karisik, Aleviler çogunlukta), Alagöz, Asagi Serinyer, Acikgüney, Bilice, Baklali, Comak, Esme, Duranlar, Demirdös, Eskikavak, Ilbeyi, Kadiköy (karisik), Kutluca, Sirmaçek (karisik), Topraklik, Yazgünü , Yukari Serinyer
Yayladere ilçesi
12 yerlesim yeri
(11'i Alevi, 1'i karisik)
Yayladere Merkez (karisik)(Saritosun, Hasköy, Haktanir mahalleleri Alevi'dir), Güneslik, Calikagil, Korlu, Günlük, Alinyazi, Gökçedal, Yaylabag, Batiayaz, Aydinlar, Bilekkaya, Catalkaya
Karliova ilçesi
9 yerlesim yeri
(9'u Alevi)
Sarikusak, Sogukpinar (Gamisan), Kaynarpinar, Ilipinar (Cerme), Ciftlik, Tuzluca, Kizilçubuk, Yigitler, Kaynak
Yedisu ilçesi
16 yerlesim yeri
(15'i Alevi, 1'i karisik))
Yedisu Merkez (karisik, Aleviler çogunlukta), Akimli, Ayanoglu, Cicekli, Elmali, Eskibalta, Dinarbey, Dösengi, Güzgülü, Gelinpertek, Kabayel, Kasikli, Kosan, Yagmurpinari, Yesilgöl, Sampasa
Merkez ilçesi
6 yerlesim yeri
(6'si Alevi)
Ortaçanak, Oguldere, Karapinar, Gözer, Dallitepe, Ekinyolu (Simsor)
Adakli ilçesi: Cafran, Maskan, Harik (karisik), Serik (karisik)
Kigi ilçesi: Cevreli (Balucuyan)
Karliova ilçesi: Elmali, Kazani, Mezra Cevan, Gözele
Yedisu ilçesi: Cerme, Cerkez (karisik), Kiliçderesi
|
Sponsor Reklamlar
|
__________________
|
